Author: ksenija

Ginkgo biloba, познат и како гинкго или гинко е најстарото дрво на светот кое на планетатa Земја живее уште од пред околу 270 милиони години. Чарлс Дарвин ова дрво го нарекол жив фосил, бидејќи гинкото го преживеало дури и Леденото доба. Во неговата постојбина, југоисточна Кина, во храмовите на будистичките свештеници можат да се сретнат примероци постари и од 3.000 години, бидејќи за Будистите, гинкото е свето дрво.
Името гинко потекнува од кинеските зборови gin и kyo, што во превод значи “сребрен плод или сребрена кајсија”. За прв пат ова дрво е опишано од страна напознатиот таксоном Карл Лине, кој му дава епитет biloba, бидејки гинкото е препознатливо по типично лепезасти листови делимично поделени на два дела-лобуси, па оттука го добил и името на видот – билбоа. Во Кина одамна гинковиот лист го поистоветувале со стапалото на патки поради сличната форма, така да името “паткино стапало” и ден-денес се користи во Кина. За гинко постојат и во Eвропа разни имиња и синоними како слоново дрво, дрво на животот, моминска коса, вилинска коса, сребрена кајсија или дедo-внук стебло.
Стеблото на гинко може да достигне височина и преку девет метри. Се работи за дводомно (постојат машки и женски единки) листопадно растенииje чии прекрасни зелени листови се во форма на лепеза на долги дршки, листови кои во есен добиваат убава жолта боја. Семката пак на гинкото е обвиткана со мека обвивка како кај сливите или вишните.
Пред илјадници години, гинкото најпрвин од кинеските храмови се проширило во Јапонија и Кореја, а од тука, поради своите кулинарски и пред се лековити карактеристики, се распространило низ целиот свет
Се верува дека во Европа и Америка, гинкото е донесено околу средината на 18 век. Се покажало како многу отпорно дрво во градските средини, па така во Њујорк денес има околу 60.000 гинко дрвја по улиците на градот, каде опстојува и покрај загаденоста на воздухот, со една единствена цел – да го прочистува загадениот воздух. Отпорен е на ниски (и до -30 °C) и на високи температури, не е подложен на разни болести, ниту пак го напаѓаат инсекти. Во тек на милиони години ова дрво се стекнало со силен имунитет. Гинкото денес е најраспространето улично дрво во целиот свет – од Њујорк преку Лондон до Токио. Можеби ќе беше корисно да се угледавме и ние на примерот на овие светски метрополи и наместо што засадивме жални врби и палми, да засадевме дрвореди од гинко. и тоа само од женски форми, машките се силно алергени.
Издржливоста на ова дрво најдобро се илустрира за време на Втората светска војна, кога на градот Хирошима беше фрлена атомска бомба и кога скоро сите растенија и животни во тој град беа уништени – но не и стеблата на гинко. Јапонците толку многу го ценат гинкото и неговите листови, што листот на гинко денес е симбол на едно од најпознатите и најценетите училиште за изучување на церемонијата на приготвување чај, а градот Токио за свој симбол го има стилизираниот лист од дрвото гинко.
Нативен за Кина, каде е широко култивиран, гинкото наголемо се применува во традиционалното кинеско кулинарство. Семките на гинко плодот се со вкус сличен на бадем и во Кина се сервираат во каша од ориз во специјални пригоди како што се венчавките, а честопати се наоѓа и на трпезата при прославата на традиционалната кинеска Нова година. Семките од гинко се користат и во различни јадења во јапонската традиционална кујна. Во Јапонија, Кина и Кореја, пржените семки од гинко се сметаат како специјалитет, а според некои и како силен афродизијак.
Но она што го прави гинкото толку познато во целиот свет е секако неговата лековита моќ. Сите лекари и специјалисти од целиот свет, барем за едно нешто едногласно ќе се сложат – во лековитата моќ на гинкото. Од пред илајдници години па до денес, добро се познато лековитите својства на ова дрво. За лек се користат листовите, семките, меснатата обвивка околу семките, коренот и кората на дрвото. Од листовите денеска во фармацевтската индустрија се прави екстракт кој ја подобрува циркулацијата и памтењето. Помага и при импотенцијата, срцеви проблеми, тинитис, заборавност, деменција, Алцхајмеровата болест, крвен притисок, бронхитис, астма, проблеми со стомакот, со зголемен холестерол и уште многу други заболувања. Гинко препаратите се смета дека се едни од најпродаваните суплементи во Европа и Америка.

Гинкото е приказна за успешна сторија – успеалo да избегне изумирање и да преживее до ден денес. Ни служи и не потсетува да се грижиме и да не дозволиме различните видови растенија да изумрат. Кога би можело да зборува, ова дрво веројатно би ни пратило порака – “луѓе, грижете се за растенијата во целиот свет и размислете за оние кои исчезнале благодарение на Вас”.

Автор: Проф. Маја Јорданова

Липа или на латински “Tilia” опфаќа околу 30 различни видови широко распространети на улиците и парковите низ целата северна хемисфера на планетата Земја. Во Македонија растат три вида липи крупнолисна (Tilia plathyphyllos), ситнолисна (Tilia cordata) и сребрена (Tilia tomentosa). Липата е атрактивно дрво со голема крошна и идеално за урбани средини, бидејќи е толерантно на различни услови вклучувајќи ја и загаденoста на воздухот. Можеби затоа, една од најпопуларните улици во Берлин, познатата како улицата “Под липите”, засадена е со дрвореди од липи. Ова дрво кое веднаш ќе го препознаете според листовите во форма на срце, може да живее по неколку стотици години и да достигне висина од 20-40 метри.

Денес нема кој не сака и не пие чај од липа. Но, својствата на липата биле познати уште во древните времиња. Липата била свето дрво кај старите Словени, кои верувале дека таа ги чува од несреќи, уроци и дека лечела многу болести. Според преданијата, уште пред нашата ера, тие ги почитувале липовите шуми како божество во кое вршеле обреди, принесувале жртви, собирале мед и восок. Дури и кога ја напуштиле својата стара татковина, тие продолжиле да ја почитуваат липата и ја саделе секаде каде што можеле. Гранки од липа ставале на покривот од своите домови да ги штитат од зло, урок, пожар, па дури и од удар на гром. За нив липата била заштитничка на браковите, бидејќи верувале дека во крошната на липата живее божицата Вида, заштитничка на брачната слога и љубовта. Верувале и дека сечењето на липата носи несреќа, па оној кој што ќе исече стебло, за да си ги симне гревовите мора на исеченото стебло да принесе жртва од некое животно.

Липата има посебно место и во германската древна историја. Локалното население не само што правело прослави и играле околу липата, таа дури служела под нејзината крошна да се одлучува за правдина. За многумина липата била поврзана со Фреја, божицата на љубовта, но и на правдината. Се верувало дека под липата секој ќе ја каже само вистината и дека никој нема да излаже под нејзината крошна.
Според балтичката митологија липата била свето дрво на Лаима, па литванските жени му се молеле на ова дрво за среќа и плодност. Тие ги почитувале дрвјата на липата и разговарале со нив како со човечки суштества.
Липата се спомнува и во грчката митологија. Еден од најубавите митови е оној според кој боговите Зевс и Хермес маскирани како сиромашни патници, биле нагостени кај сиромашните Филомен и Баукида. Во знак на благодарност за нивната гостопримливост, по нивната смрт Зевс ги претворил во даб и липа.
Во христијанскиот период многу често дрво од липа се садело до црквите за добра среќа. И денеска во некои култури да се исече дрво од липа значи лоша среќа, додека други веруваат дека со своето присуство, ќе ги отстрани лошите духови од домот.
Липата до ден денес е национален симбол на Чешка, Словачка и Словенија. Во Словенија постои место кое се вика Липице, што во превод значи мало дрво на липа, а од името на ова место, своето име го добила и многу познатата раса на коњи – липицанери. Според липата, своето име го добиле некои месеци во Хрватска, Полска и Украина, а стотиот дел од хрватската парична единица “куна” е една “липа”.
Но да ја заборавиме историјата. И ден-денес, и покрај големиот број модерни алтернативи, ова меко дрво сеуште е незаменливо и се користи за изработка на скулптури, детски играчки, марионети, а во православните црки на него се цртаат икони. Благодарение на неговите акустични карактеристики, дрвото од липа е популарно за изработка на електрични гитари и за некои дувачки инструменти.
На крајот, да се потсетиме дека липата е хермафродит кој има прекрасни машки и женски цветови кои пчелите ги обожуваат, па така од липата се добива многу вкусен мед. Цветовите од липа се користат за лечење на настинка, заболување на респираторните органи, го потикнуваат потењето и мокрењето. Цветовите на липата се добро средство за опуштање и смирување, благотворно делува на кардиоваскуларниот систем и го подобрува имунитетот. Покрај ова, липата е и неизоставна состојка во многу козметички препарати и парфеми.
Многу поети го опеале дрвото липа во своите дела, а голем број од нив ги напишале своите песни седејќи под липово дрво и верувајќи дека липата ќе им даде инспирација за нивните творби.
Ете, тоа е липата, дрво на љубовта и среќата. Не бадијала уште одамна се верувало дека ако ја сонувате липата, ќе бидете среќни и вљубени.

Aвтор: Проф. Маја Јорданова